Ένα λάθος που δεν μένει μικρό

Ένα μήνυμα έμεινε αναπάντητο, μια δουλειά δεν έγινε όπως σχεδιάστηκε ή μια κουβέντα βγήκε άγαρμπα. Το περιστατικό μπορεί να είναι περιορισμένο. Η εσωτερική αντίδραση όμως δεν λέει «αυτό δεν πήγε καλά». Λέει «πάλι τα χάλασες», «δεν είσαι αρκετός», «θα καταλάβουν όλοι».

Η αυτοκριτική μπορεί να δίνει την εντύπωση υπευθυνότητας. Κάποιες φορές πράγματι μας βοηθά να αναγνωρίσουμε ένα λάθος. Η διαφορά βρίσκεται στο αν αφήνει περιθώριο να μάθουμε ή αν μετατρέπει ένα γεγονός σε συνολική καταδίκη του εαυτού μας.

Η σκληρότητα μπορεί να έχει μια ιστορία

Στην ψυχοδυναμική προσέγγιση μας ενδιαφέρει πώς διαμορφώθηκε ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας. Οι εμπειρίες αποδοχής, προσδοκιών και κριτικής μπορεί να έχουν σημασία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε δυσκολία εξηγείται από την παιδική ηλικία ή ότι αναζητούμε κάποιον να κατηγορήσουμε.

Για ορισμένους ανθρώπους, η αυστηρότητα μοιάζει να προλαμβάνει μια απόρριψη: «αν δεν αφήσω κανένα λάθος, δεν θα έχουν λόγο να με απομακρύνουν». Για άλλους συνδέεται με την ανάγκη να νιώθουν έλεγχο. Αυτές είναι πιθανές κατευθύνσεις διερεύνησης, όχι εξηγήσεις που μπορούμε να αποδώσουμε σε έναν άγνωστο αναγνώστη.

Τι χάνεται όταν όλα γίνονται αξιολόγηση

Όταν κάθε εμπειρία καταλήγει σε βαθμολογία, δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε κάτι απλούστερο: ότι κουραστήκαμε, ζηλέψαμε, φοβηθήκαμε ή χρειαζόμασταν βοήθεια. Το «πρέπει να είμαι καλύτερος» μπορεί να σκεπάζει το «αυτό με πόνεσε».

Η κατανόηση δεν σημαίνει ότι παραιτούμαστε από τις ευθύνες μας. Μπορούμε να ζητήσουμε συγγνώμη, να διορθώσουμε κάτι και να προσπαθήσουμε διαφορετικά, χωρίς να χρειάζεται να ταπεινώσουμε πρώτα τον εαυτό μας. Η ευθύνη και η περιφρόνηση δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Μια διαφορετική ερώτηση στη θεραπεία

Αντί για μια ακόμη εντολή του τύπου «σκέψου θετικά», μπορεί να βοηθήσει η ερώτηση: πότε γίνεται πιο δυνατή αυτή η φωνή; Απέναντι σε ποιους ανθρώπους; Τι φοβάμαι ότι θα συμβεί αν χαλαρώσω την επιτήρηση;

Στη θεραπεία αυτές οι ερωτήσεις εξετάζονται μέσα στη δική σας ιστορία και στη σχέση που χτίζεται εκεί. Δεν υπάρχει διακόπτης που κλείνει την αυτοκριτική. Μπορεί όμως σταδιακά να δημιουργηθεί απόσταση ανάμεσα σε μια σκληρή σκέψη και στην αίσθηση ότι αυτή είναι η μόνη αλήθεια για εσάς.

Άννα Μωραΐτη